ยาบางชนิด เพิ่มความเสี่ยงหกล้มในผู้สูงอายุได้หรือไม่? | สิ่งที่ครอบครัวควรรู้
Last updated: 24 ต.ค. 2569 | 10 จำนวนผู้เข้าชม |
ยาบางชนิด เพิ่มความเสี่ยงหกล้มในผู้สูงอายุได้หรือไม่? | สิ่งที่ครอบครัวควรรู้
ผู้สูงอายุที่รับประทานยาหลายชนิดเป็นประจำ อาจมีความเสี่ยงต่ออาการง่วงซึม มึนงง หน้ามืด หรือการทรงตัวผิดปกติ ซึ่งบางกรณีอาจเพิ่มโอกาสเกิดการหกล้มได้ ดังนั้น การดูแลผู้สูงอายุจึงไม่ได้มีเพียงการจัดบ้านให้ปลอดภัย แต่ควรใส่ใจเรื่อง การใช้ยา ควบคู่กันด้วย
ยากลุ่มใดที่ควรเฝ้าระวัง?
ไม่ได้หมายความว่าผู้สูงอายุที่ใช้ยากลุ่มเหล่านี้จะต้องหกล้ม หรือทุกคนจำเป็นต้องหยุดยา แต่ ควรสังเกตผลข้างเคียงและปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์เมื่อมีอาการผิดปกติ
1. ยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทและทำให้ง่วงซึม ตัวอย่างเช่น
- ยานอนหลับหรือยากล่อมประสาทบางชนิด
- ยารักษาอาการทางจิตเวชบางชนิด
- ยาต้านเศร้าบางชนิด
- ยากันชักบางชนิด
- ยาแก้ปวดกลุ่ม opioid
- ยาคลายกล้ามเนื้อบางชนิด
- ยาแก้แพ้หรือยาลดน้ำมูกบางชนิดที่ทำให้ง่วง
ยากลุ่มเหล่านี้บางชนิดอาจส่งผลต่อความตื่นตัว การทรงตัว หรือทำให้เกิดอาการง่วงซึม จึงควรระมัดระวังเป็นพิเศษในผู้สูงอายุที่มีปัญหาการเดินอยู่แล้ว
: ข้อมูลจากศิริราชระบุยาหลายกลุ่มที่มีฤทธิ์ต่อสมองและอาจเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการหกล้มในผู้สูงอายุ
2. ยาลดความดันโลหิต
ยาที่ใช้รักษาความดันโลหิตสูงมีความสำคัญต่อการควบคุมโรค แต่หากขนาดยาไม่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย อาจทำให้ความดันโลหิตต่ำเกินไป หรือเกิดอาการ หน้ามืดเมื่อเปลี่ยนท่า ได้ โดยเฉพาะเวลาที่ผู้สูงอายุ นอน → นั่ง → ยืน หากเกิดอาการหน้ามืดหรือโคลงเคลงในช่วงดังกล่าว อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเสียการทรงตัวและหกล้ม ศิริราชจึงแนะนำให้ผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงต่อการหกล้มและใช้ยาหลายชนิดได้รับการทบทวนรายการยาโดยแพทย์ผู้ดูแล
3. ยารักษาโรคเบาหวาน
การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดเป็นสิ่งสำคัญ แต่หากระดับน้ำตาลในเลือดต่ำเกินไป ผู้สูงอายุอาจมีอาการผิดปกติ เช่น มึนงง อ่อนแรง เดินไม่มั่นคง สับสน อาจหมดสติในกรณีรุนแรง ศิริราชระบุว่าการใช้ยารักษาโรคเบาหวานที่ไม่เหมาะสมอาจทำให้ระดับน้ำตาลต่ำเกินไป ซึ่งอาจส่งผลต่อการทรงตัวและเพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้มได้
: ข้อมูลจากศิริราชระบุยาหลายกลุ่มที่มีฤทธิ์ต่อสมองและอาจเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการหกล้มในผู้สูงอายุ
2. ยาลดความดันโลหิต
ยาที่ใช้รักษาความดันโลหิตสูงมีความสำคัญต่อการควบคุมโรค แต่หากขนาดยาไม่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย อาจทำให้ความดันโลหิตต่ำเกินไป หรือเกิดอาการ หน้ามืดเมื่อเปลี่ยนท่า ได้ โดยเฉพาะเวลาที่ผู้สูงอายุ นอน → นั่ง → ยืน หากเกิดอาการหน้ามืดหรือโคลงเคลงในช่วงดังกล่าว อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเสียการทรงตัวและหกล้ม ศิริราชจึงแนะนำให้ผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงต่อการหกล้มและใช้ยาหลายชนิดได้รับการทบทวนรายการยาโดยแพทย์ผู้ดูแล
3. ยารักษาโรคเบาหวาน
การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดเป็นสิ่งสำคัญ แต่หากระดับน้ำตาลในเลือดต่ำเกินไป ผู้สูงอายุอาจมีอาการผิดปกติ เช่น มึนงง อ่อนแรง เดินไม่มั่นคง สับสน อาจหมดสติในกรณีรุนแรง ศิริราชระบุว่าการใช้ยารักษาโรคเบาหวานที่ไม่เหมาะสมอาจทำให้ระดับน้ำตาลต่ำเกินไป ซึ่งอาจส่งผลต่อการทรงตัวและเพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้มได้
ใครบ้างที่ควรให้ความสำคัญกับเรื่องนี้เป็นพิเศษ?
ครอบครัวควรใส่ใจเป็นพิเศษหากผู้สูงอายุมีลักษณะดังต่อไปนี้
- รับประทานยาหลายชนิดเป็นประจำ
- มีโรคประจำตัวหลายโรค
- เดินไม่มั่นคงหรือมีปัญหาการทรงตัว
- เคยหกล้มในช่วงที่ผ่านมา
- เริ่มมีอาการง่วงซึมมากผิดปกติ
- มีอาการมึนงงหรือหน้ามืดหลังรับประทานยา
- ลุกจากเตียงหรือเก้าอี้แล้วมีอาการโคลงเคลง
- เพิ่งเริ่มยาใหม่หรือมีการเปลี่ยนขนาดยา
ศิริราชแนะนำว่า หากผู้สูงอายุมีปัญหาการทรงตัว เดินไม่มั่นคง หรือเคยหกล้ม และกำลังใช้ยาหลายชนิด การทบทวนรายการยาที่ใช้อยู่เป็นเรื่องสำคัญในการลดความเสี่ยง
5 สิ่งที่ครอบครัวควรทำ เพื่อความปลอดภัย
1. ทำรายการยาที่ผู้สูงอายุใช้ทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็น
- ยาที่แพทย์สั่ง
- ยาที่ซื้อรับประทานเอง
- ยาสามัญประจำบ้าน
- ยาสมุนไพร
- อาหารเสริม
2. สังเกตอาการหลังใช้ยา
หากพบว่าผู้สูงอายุเริ่มมีอาการ เช่น ง่วงมาก มึนงง หน้ามืด เดินเซ หรือทรงตัวผิดปกติ ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกร
3. ไม่หยุดยาเอง
ข้อนี้สำคัญมาก แม้สงสัยว่ายาบางชนิดอาจเกี่ยวข้องกับอาการหกล้ม ก็ไม่ควรหยุดยา ลดขนาดยา หรือเปลี่ยนเวลาในการรับประทานยาเอง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนทุกครั้ง ศิริราชระบุชัดว่า ผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการหกล้มไม่ควรหยุดยาเอง แต่ควรปรึกษาแพทย์ผู้สั่งยาเพื่อพิจารณาว่ายังจำเป็นต้องใช้หรือควรปรับการรักษาหรือไม่
4. จัดบ้านให้เหมาะกับผู้สูงอายุ
แม้จะทบทวนการใช้ยาแล้ว แต่การป้องกันการหกล้มควรทำหลายด้านร่วมกัน ควรตรวจสอบ
- พื้นบ้านไม่ลื่น
- ทางเดินไม่มีสิ่งกีดขวาง
- มีแสงสว่างเพียงพอ
- บริเวณต่างระดับมีความปลอดภัย
- ห้องน้ำมีอุปกรณ์ช่วยพยุงที่เหมาะสม
- บริเวณเตียงมีพื้นที่ให้ลุกและเดินได้สะดวก
กรมอนามัยแนะนำให้ครอบครัวตรวจสอบสภาพแวดล้อมภายในบ้าน และให้ความสำคัญกับการรับประทานยาอย่างถูกต้องตามคำแนะนำของแพทย์ เพื่อช่วยลดปัจจัยเสี่ยงต่อการหกล้มในผู้สูงอายุ
5. หากเคยหกล้ม ควรหาสาเหตุร่วมกัน
การหกล้มไม่ได้เกิดจากยาเพียงอย่างเดียว อาจเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย เช่น การทรงตัว กล้ามเนื้อ การมองเห็น โรคประจำตัว สภาพแวดล้อม และการใช้ยา ดังนั้น หากผู้สูงอายุหกล้ม ควรพยายามหาสาเหตุที่เกี่ยวข้อง ไม่ควรสรุปทันทีว่าเกิดจากยาเพียงอย่างเดียว
5. หากเคยหกล้ม ควรหาสาเหตุร่วมกัน
การหกล้มไม่ได้เกิดจากยาเพียงอย่างเดียว อาจเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย เช่น การทรงตัว กล้ามเนื้อ การมองเห็น โรคประจำตัว สภาพแวดล้อม และการใช้ยา ดังนั้น หากผู้สูงอายุหกล้ม ควรพยายามหาสาเหตุที่เกี่ยวข้อง ไม่ควรสรุปทันทีว่าเกิดจากยาเพียงอย่างเดียว
การป้องกันการหกล้ม ไม่ได้มีแค่เรื่องยา
สิ่งสำคัญคือ อย่ามองปัจจัยใดปัจจัยหนึ่งแยกออกจากกัน การลดความเสี่ยงการหกล้มในผู้สูงอายุควรพิจารณาทั้ง การใช้ยา + สุขภาพร่างกาย + การทรงตัว + การมองเห็น + สภาพแวดล้อม + พฤติกรรมการใช้ชีวิต
กรมอนามัยระบุปัจจัยเสี่ยงต่อการหกล้มหลายด้าน และแนะนำให้ครอบครัวร่วมกันตรวจสอบทั้งตัวผู้สูงอายุ และสภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัย
สิ่งสำคัญคือ อย่ามองปัจจัยใดปัจจัยหนึ่งแยกออกจากกัน การลดความเสี่ยงการหกล้มในผู้สูงอายุควรพิจารณาทั้ง การใช้ยา + สุขภาพร่างกาย + การทรงตัว + การมองเห็น + สภาพแวดล้อม + พฤติกรรมการใช้ชีวิต
กรมอนามัยระบุปัจจัยเสี่ยงต่อการหกล้มหลายด้าน และแนะนำให้ครอบครัวร่วมกันตรวจสอบทั้งตัวผู้สูงอายุ และสภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัย
ดังนั้น นอกจากการตรวจสอบการใช้ยาแล้ว การปรับบ้านให้เหมาะสมกับความสามารถของผู้สูงอายุก็เป็นอีกส่วนสำคัญ โดยเฉพาะบริเวณที่ต้อง ลุก–นั่ง–ก้าว–เปลี่ยนทิศทาง เช่น ห้องน้ำ เตียงนอน บันได และทางเดิน อุปกรณ์ช่วยเหลือที่เหมาะสม เช่น ราวจับ เก้าอี้นั่งอาบน้ำ หรืออุปกรณ์ช่วยพยุงเดิน อาจช่วยให้ผู้สูงอายุทำกิจวัตรประจำวันได้อย่างมั่นใจมากขึ้น ทั้งนี้ควรเลือกให้เหมาะกับสภาพร่างกายและลักษณะการใช้งานของแต่ละคน.
...............................................................................................................................
แหล่งข้อมูลอ้างอิง :
- คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
บทความ “ยาเป็นปัจจัยเสี่ยงของการหกล้มในผู้สูงอายุ ... จริงหรือ?” โดย รศ. นพ.รุ่งนิรันดร์ ประดิษฐสุวรรณ สาขาวิชาอายุรศาสตร์ปัจฉิมวัย อ่านบทความจาก Siriraj Doctor
- กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุขข้อมูล “10 ปัจจัยเสี่ยงการล้มในผู้สูงอายุ” ซึ่งกล่าวถึงการรับประทานยาอย่างถูกต้องตามแพทย์สั่ง รวมถึงปัจจัยด้านสุขภาพและสภาพแวดล้อม อ่านข้อมูลจากอนามัยมีเดีย
- กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุขข้อมูลเรื่องการดูแลและฟื้นฟูผู้สูงอายุที่มีปัญหาการเคลื่อนไหวและเสี่ยงต่อการล้ม ซึ่งกล่าวถึงยาบางชนิดที่อาจทำให้ง่วงซึมและเพิ่มความเสี่ยง อ่านข้อมูลจากกรมอนามัย
- คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล – ศูนย์ข้อมูลยามีข้อมูลวิชาการเกี่ยวกับผลไม่พึงประสงค์ของยาบางชนิดในผู้สูงอายุ และประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการพลัดตกหกล้ม อ่านฐานข้อมูลข่าวยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง
อาการ เวียนหัว หน้ามืด ลุกแล้วมึนในผู้สูงอายุ ?
9 ก.พ. 2569
Powered by
MakeWebEasy.com