ผู้สูงอายุเข้าห้องน้ำตอนกลางคืนบ่อย เสี่ยงหกล้มอย่างไร? และควรจัดห้องนอนห้องน้ำอย่างไร

• ต้องลุกจากเตียงในช่วงที่ร่างกายยังไม่พร้อม
  หลังจากนอนหลับเป็นเวลาหลายชั่วโมง การลุกขึ้นอย่างรวดเร็วอาจทำให้บางคนเกิดอาการหน้ามืดหรือเสียการทรงตัวได้ โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่มีปัญหาการทรงตัวหรือมีโรคประจำตัวบางอย่าง ดังนั้น การลุกจากเตียงควรทำอย่างช้า ๆ นั่งพักสักครู่ก่อนยืน และตรวจสอบให้แน่ใจว่าร่างกายพร้อมเดิน
   
• ต้องเดินในสภาพแสงน้อย
  เวลากลางคืนเป็นช่วงที่แสงสว่างภายในบ้านลดลง ขณะที่ความสามารถในการมองเห็นของผู้สูงอายุอาจลดลงตามวัย ศูนย์กายภาพบำบัด คณะกายภาพบำบัด มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุว่า ผู้สูงอายุมีความสามารถในการมองเห็นลดลง โดยเฉพาะในเวลากลางคืน หากทางเดินหรือบันไดมีแสงไม่เพียงพอ อาจมองเห็นไม่ชัดและเกิดการเดินสะดุดหรือชนสิ่งของจนหกล้มได้
  
• อาจมีความรีบจากอาการปวดปัสสาวะ
  ผู้สูงอายุบางคนมีอาการปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะกลางคืน หรือกลั้นปัสสาวะไม่อยู่ ทำให้ต้องรีบเดินไปห้องน้ำ ศูนย์การแพทย์กาญจนาภิเษก มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุว่าปัญหาปัสสาวะบ่อยหรือกลั้นไม่อยู่สามารถทำให้ผู้สูงอายุต้องรีบเข้าห้องน้ำ และเพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้มได้
  
• ห้องน้ำมีพื้นเปียกและลื่น
  ห้องน้ำเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่ต้องระวังเป็นพิเศษ เนื่องจากมีโอกาสเกิดน้ำขัง พื้นเปียก หรือพื้นลื่น กรมอนามัยแนะนำให้พื้นห้องน้ำไม่แฉะและไม่ลื่น และควรมีวัสดุกันลื่น รวมถึงมีราวช่วยพยุงตัวเพื่อช่วยป้องกันการสะดุด ลื่น และหกล้มในผู้สูงอายุ
  
• มีสิ่งของกีดขวางระหว่างทาง
  รองเท้า พรม สายไฟ กล่อง หรือเฟอร์นิเจอร์ที่วางอยู่ในเส้นทางจากห้องนอนไปห้องน้ำ อาจกลายเป็นจุดสะดุด โดยเฉพาะในเวลากลางคืนที่มองเห็นได้ยาก กรมอนามัยแนะนำให้จัดสิ่งของภายในบ้านให้เป็นระเบียบและไม่กีดขวางทางเดิน รวมถึงจัดแสงสว่างให้เพียงพอ

แล้วควรจัด “ห้องนอน” อย่างไร?
การป้องกันควรเริ่มตั้งแต่ ข้างเตียง ไม่ใช่รอจนถึงห้องน้ำ

ห้องนอนเป็นจุดเริ่มต้นของเส้นทางที่ผู้สูงอายุต้องเดินไปห้องน้ำ จึงควรจัดให้ ลุกจากเตียงได้ง่ายและมองเห็นเส้นทางได้ชัดเจน

1. วางเตียงในตำแหน่งที่เดินออกได้สะดวก ควรมีพื้นที่ว่างรอบเตียงเพียงพอ ไม่วางของ กล่อง หรือเฟอร์นิเจอร์กีดขวางบริเวณข้างเตียง
   ศูนย์การแพทย์กาญจนาภิเษก มหาวิทยาลัยมหิดล แนะนำให้มีพื้นที่รอบเตียงเพียงพอ และห้องนอนควรอยู่ใกล้ห้องน้ำเพื่อช่วยลดระยะทางในการเดิน
   
2. มีไฟบริเวณหัวเตียงที่เอื้อมถึงง่าย ควรมีโคมไฟหรือสวิตช์ไฟที่สามารถเปิดได้โดยไม่ต้องลุกเดินในความมืด การเพิ่มแสงสว่างเป็นหนึ่งในแนวทางที่กรมอนามัยแนะนำสำหรับการจัดบ้านเพื่อป้องกันการหกล้มในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะบริเวณทางเดินและห้องน้ำ
   
   
3. จัดทางเดินจากเตียงไปห้องน้ำให้โล่ง ควรสำรวจเส้นทางจริงตั้งแต่ เตียง → ข้างเตียง → ทางเดิน → ประตูห้องน้ำ และเก็บสิ่งของที่อาจทำให้สะดุดออกทั้งหมด หากใช้ ไม้เท้า หรือ Walker ควรวางไว้ในตำแหน่งที่หยิบได้ง่าย ไม่ควรวางอุปกรณ์ช่วยเดินไกลจนผู้สูงอายุต้องเอื้อมหรือเดินไปหยิบ เพราะอาจเสียการทรงตัวก่อนที่จะได้ใช้อุปกรณ์

แล้ว “ห้องน้ำ” ควรจัดอย่างไร? กรมอนามัยให้ความสำคัญกับการจัดห้องน้ำสำหรับผู้สูงอายุ โดยแนะนำให้ใช้วัสดุที่ไม่ลื่น ติดตั้งราวจับ และจัดพื้นที่ให้เหมาะกับการใช้งาน

• พื้นต้องไม่ลื่นและไม่มีน้ำขัง ควรดูแลให้พื้นแห้งอยู่เสมอ และมีระบบระบายน้ำที่ดี
  
• ติดตั้งราวจับในจุดที่จำเป็น เช่น ข้างโถสุขภัณฑ์ บริเวณที่ต้องลุก–นั่ง บริเวณอาบน้ำ จุดที่ต้องก้าวเข้า–ออกจากพื้นที่ต่างระดับ ราวจับช่วยเพิ่มจุดยึดเกาะให้ผู้สูงอายุขณะเปลี่ยนท่าหรือเคลื่อนไหวในพื้นที่ที่มีความเสี่ยง
  
• หลีกเลี่ยงพรมหรือวัสดุที่เลื่อนง่าย พรมหรือแผ่นรองที่เคลื่อนตัวได้อาจกลายเป็นจุดสะดุด โดยเฉพาะเมื่อผู้สูงอายุเดินในเวลากลางคืน
  
• ประตูห้องน้ำควรเปิดได้สะดวก กรมอนามัยแนะนำว่าประตูห้องน้ำไม่ควรแน่นเกินไป เพื่อให้สามารถช่วยเหลือผู้สูงอายุได้หากเกิดอุบัติเหตุภายในห้องน้ำ
  

• ทางเดินไม่มีสิ่งของกีดขวาง
• มีแสงสว่างตลอดเส้นทาง
• เปิดไฟได้ง่ายโดยไม่ต้องเดินในความมืด
• พื้นไม่มีน้ำหรือความเปียกลื่น
• ไม่มีพรมหรือวัสดุที่เลื่อนง่าย
• ห้องน้ำมีราวจับในจุดที่จำเป็น
• อุปกรณ์ช่วยเดินอยู่ในตำแหน่งที่หยิบใช้ได้สะดวก